आयुर्वेद हे अनेक विद्वानांनी सिद्ध केलेलं विज्ञान मानलं आहे. संस्कृतमध्ये आयुर्वेद म्हणजे “जीवनाचे विज्ञान”होय . आयुर्दाची उत्पत्ती 5,000 वर्षांपूर्वी भारतात झाली आणि बर्याचदा त्याला “सर्व उपचारांची आई” असे म्हणतात. हे प्राचीन वैदिक संस्कृतीचे असल्यामुळे हजारो वर्षांपासून मौखिक परंपरेतून ते शिकवले जायचे. यातील काही ज्ञान काही हजार वर्षांपूर्वी मुद्रित केले गेले होते परंतु त्यातील बरेचसे ज्ञान अज्ञात आहे. आता पश्चिमेकडील परिचित अनेक नैसर्गिक उपचार यंत्रणेच्या तत्त्वांची मुळे आयुर्वेदात आहेत, ज्यात होमिओपॅथी आणि पोलॅरिटी थेरपीचा समावेश आहे.
आयुर्वेदात एखाद्याच्या जीवनात संतुलन, योग्य विचार, आहार, जीवनशैली आणि औषधी वनस्पतींचा वापर यावर संतुलित लक्ष ठेवून आरोग्यावर देखरेखीसाठी जोर देण्यात आला आहे. आयुर्वेदाचे ज्ञान एखाद्याच्या स्वत: च्या स्वतंत्र घटनेनुसार शरीर, मन आणि चेतनाचे संतुलन कसे तयार करावे आणि हे संतुलन कसे आणण्यासाठी आणि टिकवून ठेवण्यासाठी जीवनशैलीत कसे बदल करता येईल हे समजून घेण्यास सक्षम करते. त्यातील एक भाग आहे तो म्हणजे शिरोधारा.
शिरोधार हे दोन शिरस्त्राण (शिर) आणि “धार” (प्रवाह) अशा दोन संस्कृत शब्दातून आले आहेत. हे एक आयुर्वेदिक उपचार करण्याचे तंत्र आहे ज्यात एखाद्याने आपल्या कपाळावर द्रव – सामान्यत: तेल, दूध, ताक किंवा पाणी ओतणे समाविष्ट असते. हे बर्याचदा शरीर, टाळू किंवा डोके मालिशसह एकत्र केले जाते. आयुर्वेद एक समग्र आरोग्य दृष्टीकोन आहे जो हजारो वर्षांपूर्वी भारतात जन्मला. हे आपल्या शरीरातील डोशस नावाच्या जीवन शक्तींचे संतुलन साधण्यावर लक्ष केंद्रित करते.
डोक्यावर आणि टाळूवर तेल किंवा इतर द्रवपदार्थाचे ओतणे डोकेच्या स्नायूंवर सुखदायक आणि शांत उत्तेजन देते, ज्यामुळे कपाळाच्या वरच्या परिघीय मज्जातंतू मेंदूत शिरतात. शिरोधार हे डोकेदुखीच्या वेगवेगळ्या महत्त्वपूर्ण बिंदूंना उत्तेजित करते आणि रक्त परिसंचरण सुधारते. या प्रक्रियेसाठी वापरल्या गेलेल्या उबदार हर्बल तेलांमुळे सर्व रक्तवाहिन्यांचे व्हॅसोडिलेशन होते आणि अशा प्रकारे मेंदूत रक्त परिसंचरण सुधारते. निद्रानाश, मानसिक तणाव, झोप ना लागणे, डोळेदुखी या सर्व आजारांना कमी करण्यास मदत करते.
